Urlop wypoczynkowy to płatny, coroczny i nieprzerwany okres nieobecności w pracy przysługujący pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Główne warunki uzyskania i wykorzystania urlopu wypoczynkowego zostały przedstawione w naszym artykule.
Urlop wypoczynkowy to prawo pracownika wynikające z Kodeksu pracy. Jest to ogólna zasada obowiązująca w Polsce, podobnie jak w innych krajach.
Poniżej przedstawiamy ogólne warunki uzyskania i wykorzystania urlopu wypoczynkowego w formie pytań i odpowiedzi Q&A.
Kto ma prawo do urlopu wypoczynkowego?
Urlop wypoczynkowy przysługuje pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę.
Jak długi jest urlop wypoczynkowy?
Długość urlopu wypoczynkowego zależy od stażu pracy. W przypadku stażu pracy poniżej 10 lat urlop wypoczynkowy wynosi 20 dni w roku kalendarzowym. W przypadku stażu pracy wynoszącego co najmniej 10 lat długość urlopu wypoczynkowego wzrasta do 26 dni.
Czy urlop wypoczynkowy można podzielić na części?
Pracownik ma prawo do urlopu w jednym ciągłym okresie. Na wniosek pracownika urlop ten może zostać podzielony na części, pod warunkiem, że każda część urlopu trwa co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych, wliczając weekendy i święta.
Jak wypłacany jest urlop wypoczynkowy?
W trakcie urlopu wypoczynkowego pracownik otrzymuje takie samo wynagrodzenie, jak gdyby w tym czasie pracował.
Stałe składniki wynagrodzenia są obliczane na podstawie stawki obowiązującej w miesiącu, w którym urlop jest wykorzystywany.
Zmienne składniki wynagrodzenia są obliczane na podstawie średniej stawki z trzech lub więcej miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym urlop jest wykorzystywany.
Co się dzieje, jeśli urlop wypoczynkowy nie zostanie wykorzystany?
Jeśli urlop nie zostanie wykorzystany w formie wypoczynku, przysługuje rekompensata pieniężna. Rekompensata ta jest wypłacana wyłącznie wtedy, gdy niewykorzystany urlop wiąże się z rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy.
W jaki sposób nabywa się prawo do urlopu wypoczynkowego?
Prawo do urlopu nabywa się z końcem każdego miesiąca zatrudnienia (tzw. urlop częściowy) w wysokości 1/12 całkowitej liczby dni urlopu przypadającej na każdy miesiąc zatrudnienia.
Pracownik rozpoczynający pracę po raz pierwszy nabywa prawo do pierwszego urlopu na koniec każdego miesiąca zatrudnienia, w wysokości 1/12 liczby dni urlopu, do których ma prawo po roku zatrudnienia. Za każdy przepracowany miesiąc w pierwszym roku zatrudnienia pracownikowi przysługuje 1/12 z 20 dni (tj. 1,66 dnia) – co oznacza, że prawo do urlopu nabywa się z mocą wsteczną.
Prawo do kolejnych urlopów nabywa się w każdym kolejnym roku kalendarzowym, co oznacza, że prawo do urlopu nabywa się z góry.
Ułamek dnia urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.
Jak oblicza się staż pracy?
Staż pracy obejmuje okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, świadczenie usług (wykonywanie pracy) na podstawie umowy zlecenia, a także lata nauki.
W 2026 r. wejdzie w życie zmiana, która rozszerza definicję stażu pracy, co wpłynie na długość urlopu wynoszącego 20 lub 26 dni (krótko poruszyliśmy tę kwestię w naszym artykule). Zgodnie z nową zasadą okresy prowadzenia działalności gospodarczej niezwiązanej z rolnictwem (B2B) oraz praca wykonywana na podstawie umowy zlecenia lub umowy agencyjnej są teraz wliczane do okresu zatrudnienia (stażu pracy).
Jak oblicza się wymiar urlopu dla pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin?
W przypadku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin (mniej niż 40 godzin tygodniowo) urlop oblicza się proporcjonalnie na podstawie liczby przepracowanych godzin, w przeliczeniu na godziny. Pracownik, który jako pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze godzin ma prawo do 20 dni urlopu, ale pracuje w niepełnym wymiarze godzin, ma prawo do 10 dni urlopu, z których każdy składa się z 8 godzin, co daje łącznie 80 godzin urlopu.
W jaki sposób oblicza się wymiar urlopu wypoczynkowego, jeśli pracownik przepracował mniej niż pełny rok, na przykład w przypadku rozwiązania stosunku pracy?
W takim przypadku pracownikowi przysługuje urlop wypoczynkowy proporcjonalny do okresu zatrudnienia. Urlop proporcjonalny oblicza się z uwzględnieniem niewykorzystanego urlopu u poprzedniego (lub kolejnego) pracodawcy, pod warunkiem że pracownik nie wykorzystał przysługującego mu urlopu przed rozwiązaniem tego stosunku pracy.
Przy ustalaniu wymiaru urlopu proporcjonalnego należy uwzględnić, co następuje:
Jakie są szczególne przepisy dotyczące urlopu wypoczynkowego dla pracowników niepełnosprawnych?
Pracownicy niepełnosprawni (ciężko lub umiarkowanie) mają prawo do dodatkowych 10 dni urlopu.
W jaki sposób ustalane są terminy urlopu wypoczynkowego?
Terminy urlopu wypoczynkowego są uzgadniane między pracodawcą a pracownikiem (lub związkiem zawodowym, jeśli w firmie taki istnieje). Pracodawca sporządza harmonogram urlopów, uwzględniając preferencje pracownika oraz konieczność zapewnienia normalnego funkcjonowania firmy.
W jaki sposób niewykorzystany urlop jest przenoszony z jednego roku kalendarzowego na następny?
Pracownik, który nie wykorzystał całego przysługującego mu urlopu w danym roku kalendarzowym, nie traci prawa do niego. Niewykorzystane dni urlopu są przenoszone na następny rok i muszą zostać wykorzystane do 30 września następnego roku.
Czy pracownik może zrzec się urlopu wypoczynkowego?
Pracodawca ma obowiązek przyznać pracownikowi urlop, ale pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu.
Pracodawca nie może przyznać pracownikowi zgromadzonego urlopu, jeśli pracownik się na to nie zgadza, ponieważ prawo do urlopu jest określone w Kodeksie pracy, ma charakter obowiązkowy i dotyczy obu stron umowy.
W jaki sposób przyznaje się pracownikowi urlop w okresie wypowiedzenia?
W okresie wypowiedzenia pracownik ma obowiązek wykorzystać zgromadzony urlop, jeśli pracodawca przyzna mu go w tym okresie. Innymi słowy, pracodawca może przyznać pracownikowi cały zgromadzony urlop w okresie wypowiedzenia. Jedynie urlop przysługujący za bieżący rok musi zostać przyznany proporcjonalnie do czasu przepracowanego przez pracownika w roku, w którym wygasa stosunek pracy.
Jeśli urlop zgromadzony przez pracownika nie zostanie wykorzystany w okresie wypowiedzenia, pracodawca ma obowiązek wypłacić odszkodowanie za niewykorzystany urlop po rozwiązaniu stosunku pracy.
Czym jest urlop na żądanie?
Pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę ma prawo do 4 dni urlopu na żądanie rocznie, które może wykorzystać w wybranym przez siebie terminie, ale nie później niż w pierwszym dniu urlopu, przed rozpoczęciem pracy (aby pracodawca miał możliwość wyrażenia zgody).
Urlop na żądanie wlicza się do regularnego urlopu wypoczynkowego pracownika i przysługuje za dni robocze zgodnie z aktualnym harmonogramem pracy.
Niewykorzystane dni urlopu na żądanie są przenoszone na następny rok jako zwykły urlop wypoczynkowy.
Kiedy zmienia się termin urlopu?
Pracodawca ma obowiązek zmienić termin urlopu w następujących przypadkach:
Okoliczności te powodują również przerwanie przyznanego urlopu.
Pracodawca może zmienić termin urlopu:
W jakich przypadkach pracownik może zostać odwołany z urlopu?
Pracodawca ma prawo odwołać pracownika z urlopu. Takie działania muszą być uzasadnione okolicznościami, których nie można było przewidzieć w momencie rozpoczęcia urlopu pracownika, a obecność pracownika w miejscu pracy jest konieczna.
W przypadku wezwania pracownika z urlopu pracodawca jest zobowiązany do pokrycia kosztów poniesionych przez pracownika bezpośrednio w związku z wezwaniem. Koszty te muszą być poparte odpowiednią dokumentacją. Do kosztów tych można doliczyć koszt urlopu rodziny pracownika, jeżeli w wyniku wezwania pozostali członkowie rodziny nie mogli kontynuować urlopu.
Czy możliwe jest skorzystanie z urlopu bezpłatnego?
Oprócz urlopu wypoczynkowego pracownikom przysługuje prawo do urlopu bezpłatnego. Jest to okres, w którym prawa i obowiązki stron stosunku pracy zostają zawieszone. Pracownik nie wykonuje pracy, a pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia.
Z urlopu tego można skorzystać w dowolnym celu, w tym w celu podjęcia pracy u innego pracodawcy.
Urlop bezpłatny przyznawany jest na wniosek pracownika. Pracodawca ma prawo odmówić wyrażenia zgody na taki urlop.
Czy wykonawcy i usługodawcy pracujący na podstawie umów zlecenia lub umów o świadczenie usług mają prawo do urlopu wypoczynkowego?
Nie, nie mają; jednakże za zgodą stron umowy można przewidzieć płatny lub bezpłatny okres zawieszenia pracy lub świadczenia usług.
Aby oszacować długość urlopu wypoczynkowego, można skorzystać z różnych kalkulatorów, w tym z następujących: opcja pierwsza, druga lub trzecia.
Kliknij poniższy link, aby uzyskać bardziej szczegółowe informacje na temat zasad dotyczących urlopu wypoczynkowego w Polsce.
Poniższy link prowadzi do artykułu zawierającego informacje na temat ogólnych podstaw i szczegółów dotyczących urlopu wypoczynkowego dla pracowników.
W przypadku nieprzerwanego urlopu wypoczynkowego trwającego co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych pracodawca może zapewnić pracownikowi dofinansowanie do urlopu (tzw. „wakacje pod gruszą”). Szczegóły dotyczące warunków takiego dofinansowania w 2025 r. znajdziesz w naszym artykule.
Oprócz urlopu wypoczynkowego obowiązują również inne rodzaje urlopów: urlop dla młodych pracowników, stażystów, studentów, urlop macierzyński i inne.
Więcej informacji na temat urlopu macierzyńskiego można znaleźć w naszym artykule. Warunki przyznania urlopu rodzicielskiego (urlopu wychowawczego) omówiono również w naszym kolejnym artykule.
Podstawa: Dział Siódmy, Rozdział I Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
Autorka: Natalia Grishchenko
26.04.2026